Ιωάννινα: επί Αλή Πασά Τεπελενλή
Το άρθρο ανήκει στη κατηγορία Ιστορία
Η ολοκληρωτική καταστροφή της Μοσχοπόλεως (2 Σεπτεμβρίου 1769) και ο γενικευμένος διωγμός των κατοίκων της Βορείου Ηπείρου από Αλβανικές επιδρομές, ωθεί πολλούς να εγκατασταθούν στα Ιωάννινα.
Όσα συνετελέσθησαν επί δυο αιώνες στα Ιωάννινα, επέδρασαν στο ιδεολογικό υπόβαθρο των Ιωαννιτών. Οι συνεχείς διωγμοί και καταπίεση, καθώς και η εισροή προσφύγων και κατατρεγμένων Ελλήνων, ωθεί σε γονιμοποίηση το σπέρμα της επαναστάσεως. Πολλοί από τους Γιαννιώτες, έγιναν θιασώτες των αρχών της Γαλλικής Επαναστάσεως. Η ιδεολογική αυτή μεταβολή, δεν είναι ξένη με τον άμεσο και αναντίρρητο προσανατολισμό των Ιωαννιτών προς την ιδέα της απελευθέρωσης τους και προς τα κηρύγματα του Κοσμά του Αιτωλού, του Ρήγα και της Φιλικής Εταιρείας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός, ότι ο Αθανάσιος Τσακάλωφ, από τους ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, καταγόταν από τα Ιωάννινα, ούτε ότι από το 1816 και μετά πολλοί έμποροι, πολιτικοί και διανοούμενοι Ιωαννίτες φέρονται να έχουν μυηθεί σ’ αυτήν. Εξάλλου, από αδιάψευστες πηγές, καταμαρτυρείται η δράση των Ιωαννιτών Φιλικών, μέσα στην πόλη και μάλιστα μέσα στην αυλή του Αλή πασά. Απ’ αυτούς σημαντικότεροι φέρονται οι Μάνθος Οικονόμου, Αλ. Μούτσος, Γ. Τουρτούρης, Ι. Κωλέττης, Ι. Βηλαράς, Σπ. Κολοβός κ.ά.
Στα 1787, ο Αλή -ο Τεπελενλής, γίνεται μουτεσαρίφης των Ιωαννίνων, και για να εδραιώσει την θέση του, μετά την θεαματική άνοδό του απέναντι στους ισχυρούς αντιπάλους του -μπέηδες της Αλβανίας, φορά το προσωπείο του προστάτη των υποδούλων και συντελεί στην ιστορική αναβίωση της μνήμης του Κοσμά του Αιτωλού, ώστε να αποκτήσει λαϊκά ερείσματα, με τελικό σκοπό την αυτονόμησή του από την Πύλη.
Επί της εποχής του, κορυφώνεται η αστικοποίηση της πόλεως και τα Ιωάννινα εξελίσσονται στο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της προεπαναστατικής Ελλάδος.
Ειδικότερα, ο Αλή Πασάς για δική του ασφάλεια και πλουτισμό, περιορίζει αρχικά και κατόπιν διώκει τους μπέηδες τιμαριούχους (σπαχήδες) και διευρύνει τις προϋποθέσεις αστικής αναπτύξεως των Ιωαννίνων. Επισκευάζει το φρούριο (1812 – 1815), ανοίγει δρόμους προς Άρτα, Θεσσαλία και Παραμυθιά, υποτάσσει τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο, κτίζει ανάκτορα, ιδρύει στρατιωτική σχολή με Γάλλους καθηγητές, στην οποία έμελλε να φοιτήσουν οι επισημότεροι οπλαρχηγοί της ελληνικής Επανάστασης και ευνοεί την ανάπτυξη των εμπορευματικών σχέσεων. Κατά την εποχή αυτή, η τοπική αγορά των Ιωαννίνων, συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων του Ελλαδικού χώρου.
Πάντως, τα θετικά σημεία της πολιτικής του Αλή Πασά προς τους υπόδουλους, όπως η ανεξιθρησκεία, προώθηση του εμπορίου –έστω με πρωτόγονα μέσα, η προστασία λειτουργίας ελληνικών σχολείων και πολλά άλλα, που αποσκοπούσαν στην διατήρηση λεπτών ισορροπιών, δεν στάθηκαν ικανά να αντισταθμίσουν την βία, την αυθαιρεσία, την τρομοκρατία και την καταπίεση σε όλους τους τομείς διοικήσεως που μεταχειριζόταν ο πανούργος Τεπελενλής και οι γιοι του, όπως πχ το 1809 ο απαγχονισμός του Κατσαντώνη και ο πνιγμός της Κυρα-Φροσύνης.
Τελικώς, αυτός ο πρώην λήσταρχος και ανταγωνιστής των Αλβανών και Τούρκων τοπαρχών, αναδεικνύεται σε μοναδικό κυρίαρχο της περιοχής, -ορίζει τα Ιωάννινα ως πρωτεύουσά του και την ελληνική ως επίσημη γλώσσα του κρατιδίου του και προωθεί το εμπόριο και την βιομηχανία στην Ήπειρο.
Στα 1816, φοβερή επιδημία πανώλης πλήττει την Ήπειρο, πλήττει και τα Ιωάννινα προκαλώντας κατ΄ εκτίμηση, τον θάνατο του 1/5 των κατοίκων.
Μόλις τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1820, ο Αλή Πασάς, πυρπολεί την πόλη στις 25 Αυγούστου και όλα τα σπίτια χάνονται στις φλόγες. Οι συνεχείς πολιτικές ερωτοτροπίες του Αλή Πασά με τις Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία-Γαλλία-Ρωσία) για να τον βοηθήσουν να αυτονομηθεί, δεν επιτυγχάνουν. Αντίθετα οδηγεί στην καταδίκη του για προδοσία (1820), ήττα και τον θάνατο, όταν νικιέται από τον στρατό του Σουλτάνου.
Η πόλη των Ιωαννίνων, υποφέρει από την πολύμηνη (17μήνες) πολιορκία και υφίσταται αρκετές καταστροφές.